Προσωπικότητα και Συν. Νοημοσύνη

Μια επιστημονική μάχη

Όταν το 1995 πρωτοβγήκε στο κοινό η έννοια της Συναισθηματικής Νοημοσύνης (συντομογραφικά ΣΝ), οι επιστήμονες και οι ερευνητές της ψυχολογίας είχαν ήδη ερευνήσει πολύ καλά την προσωπικότητα και μάλιστα είχαν επινοήσει και κατασταλαγμένα τεστ μέτρησής της (τα γνωστά τεστ προσωπικότητας). Μέχρι τότε η μελέτη της προσωπικότητας γινόταν υπό το πρίσμα του σταθερού και ανεξίτηλου χαρακτηριστικού του ατόμου. Ακόμη και σήμερα (2016) υπάρχουν ερευνητές που υποστηρίζουν ότι η προσωπικότητα είναι κληρονομική 100%. Ένας από τους πλέον σοβαρούς ερευνητές, ο καθηγητής Ψυχολογίας στο Χάρβαρντ Στήβεν Πίνκερ στο βιβλίο του «Ο λευκός πίνακας: η σύγχρονη άρνηση της ανθρώπινης φύσης» («The blank slate: the modern denial of human nature») εκθέτει τις πιο βάσιμες αντιρρήσεις.  Μια εκτεταμμένη περίληψη των ιδεών του Πίνκερ μπορούμε να δούμε εδώ. 

Παρόλα αυτά ο Πίνκερ παραδέχεται ότι,

"Οι θέσεις του αναφέρονται στην προσωπικότητα, αλλά όχι στη συμπεριφορά του παιδιού. Ετσι, ένα παιδί που γεννιέται με προσωπικότητα που χαρακτηρίζεται από δειλία και κοινωνική συστολή, δεν σημαίνει ότι είναι «καταδικασμένο». H προσωπικότητα δεν αλλάζει ριζικά, αλλά με κατάλληλη παρέμβαση γίνεται εκμάθηση νέων στρατηγικών, αλλάζει η συμπεριφορά, και τα «αρνητικά» στοιχεία της προσωπικότητάς του δεν εκδηλώνονται έντονα. Επίσης, η συμπεριφορά των γονιών παίζει τεράστιο ρόλο στην ευτυχία και ισορροπία των παιδιών. Οι επιλογές που κάνουν οι γονείς, όπως τόπος κατοικίας, σχολείο, εξωσχολικές δραστηριότητες, διαμορφώνουν τον κοινωνικό κύκλο. Ετσι, ένα συνεσταλμένο παιδί θα έχει περισσότερες ευκαιρίες κοινωνικοποίησης λόγω των γονεϊκών επιλογών. Οι εξωσχολικές δραστηριότητες, τα σπορ, τα χόμπι, οι τέχνες, η μουσική, εμπλουτίζουν την εμπειρία του παιδιού, άρα και την εξέλιξή του."

Φαίνεται ότι στην προσωπικότητα συμβαίνουν αντίστοιχα γεγονότα όπως στο IQ. Ένα ποσοστό για παράδειγμα (και για να μην έχει κανείς παράπονο) 50%  κληρονομείται και το υπόλοιπο αναπτύσσεται στην πρώιμη βρεφική και παιδική ηλικία.

Τι γίνεται όμως στην ώριμη ηλικία; Είναι όλα παγιωμένα;

Οι περισσότεροι ερευνητές της προσωπικότητας αμφιβάλλουν για την σταθερότητά της ακόμη και στους ενηλίκους . Απότομες μεταβολές  έχουν παρατηρηθεί σε απώλειες προσφιλών προσώπων, σε βαριές ασθένειες και σοβαρούς τραυματισμούς. Αυτό δείχνει, και την δυσκολία αλλά και την δυνατότητα μεταβολής της. Επίσης η κατόπιν συνειδητής προσπάθειας απαλλαγή από το άγχος φέρνει αλλαγές.

Όταν ήρθε η ΣΝ και μίλησε για συναισθήματα, μπήκε εμμέσως στα χωράφια της προσωπικότητας και ταυτόχρονα υποστήριξε ότι όλα μπορούν να διδαχθούν και να αλλάξουν. Ήταν φυσικό οι ερευνητές της προσωπικότητας να ενοχληθούν και να είναι πολέμιοι της νέας ιδέας. Τελικά είχαν και οι δύο δίκιο! Η ΣΝ έλεγε τα ίδια πράγματα που είχαν ειπωθεί αλλά με άλλη οπτική γωνία. Το ποτήρι της προσωπικότητας του κάθε ατόμου ήταν μισό, και για τους ερευνητές της προσωπικότητας, και για τους ερευνητές της ΣΝ. Η διαφορά ήταν ότι οι μεν της προσωπικότητας το βλέπανε μισοάδειο ή τουλάχιστον σταθερά μισό, και οι της ΣΝ το βλέπανε μισογεμάτο ή τουλάχιστον να έχει την δυνατότητα να γεμίσει. Δεν θα μπορούσε να είναι και αλλιώς. Η ΣΝ με την θετική σκέψη βλέπει όλα τα ποτήρια μισογεμάτα και δείχνει και τον τρόπο πώς να γεμίσουν.EQ IQ Personality intersect 1110101 600x490

Κατόπιν των ανωτέρω η παραπάνω εικόνα που κυκλοφορεί ευρέως στο ιντερνέτ, καθώς και η παρακάτω (μετάφραση στα Ελληνικά), ίσως είναι λάθος…

personality 2 αντίγραφο.jpg

Η προσωπικότητα δεν είναι σταθερή δια βίου. Είναι κι’ αυτό κληρονομιά της επί δεκαετίες (ίσως και χιλιετίες) θεώρησης της προσωπικότητας σαν σταθερής. Η προσωπικότητα μπορεί να αλλάξει με κατάλληλη εκπαίδευση. Δύσκολα μεν, αλλά αλλάζει. Ο τρόπος αλλαγής συμπυκνώνεται σε λιγες σύντομες φράσεις.

- Διαλέγουμε όσα στοιχεία ΣΝ μας άγγιξαν, μας έπεισαν για την ορθότητα και χρησιμότητά τους.

- Αυτά που διαλέξαμε τα σκεφτόμαστε συχνά, καθημερινά.

- Οι σκέψεις αυτές σιγά-σιγά θα γίνουν λόγια και συζητήσεις.

- Τα λόγια σιγά-σιγά θα γίνουν πράξεις.

- Οι πράξεις σιγά-σιγά θα γίνουν συνήθειες.

- Οι νέες συνήθειες θα διαμορφώσουν τον χαρακτήρα  και την συμπεριφορά.[1]

- Το υπόλοιπο της ζωής έχει πλέον αλλάξει.

- «Έξις δευτέρα φύσις» Αριστοτέλης 350π.χ.

- «Μεταβολή έξεως τρίτη φύσις» λέμε εμείς (και η ΣΝ) 2017 κχ

[1]Στο σημείο αυτό η ΣΝ μπαίνει στα χωράφια της προσωπικότητας αποδεικνύοντας ότι η προσωπικότητα δεν είναι καθόλου σταθερή όσο νόμιζαν οι ερευνητές της. Ο καλός χειρισμός των φευγαλέων συναισθημάτων αποτελεί την κερκόπορτα της άλωσης του «μόνιμου» κάστρου της προσωπικότητας.

Σημειώνουμε:

  • - Η πρώτη φύσις είναι η κληρονομικότητα,
  • - η δευτέρα φύσις είναι το επίκτητο τμήμα της προσωπικότητας
  • - και η τρίτη φύσις η ΣΝ.

Αλλά ακόμη κι’ αν δεν αλλάξει οριστικά η προσωπικότητα, η γνώση των μεθόδων της ΣΝ και η συνεχής υπόμνηση της σωστής διαχείρησης των συναισθημάτων μόνο όφελος μπορεί να φέρει. Τουλάχιστον θα πρέπει να αναγνωριστεί στη ΣΝ ότι ο τομέας της διαχείρισης των συναισθημάτων της ανήκει, και ο πανδαμάτωρ χρόνος θα δείξει αν επηρεάζεται και η προσωπικότητα. Κατά την γνώμη μου η ΣΝ είναι υπερσύνολο της προσωπικότητας δηλαδή την περιέχει, τα δε συναισθήματα αποτελούν την κερκόπορτα του κάστρου της προσωπικότητας.

Εκτός της οπτικής γωνίας που προσέθεσε η ΣΝ στην θεώρηση του ποτηριού της προσωπικότητας, η δεύτερη συμβολή της είναι η χρησιμοποίηση του λογικού τμήματος του εγκεφάλου καθώς και της στατιστικής σκέψης για τον έλεγχο των συναισθημάτων και συνεπώς την σε βάθος χρόνου τροποποίηση της προσωπικότητας. Στο δύσκολο περιβάλλον του νου, το να βρεις λογικά επιχειρήματα για να τον διορθώσεις, σε υποχρεώνει να επιστρατεύσεις οτιδήποτε πρόσφορο από κάθε επιστήμη και ασφαλώς από την ψυχολογία. Μόνον έτσι μπορεί να πεισθεί και ο άπιστος Θωμάς για να αλλάξει. Η ΣΝ έχει κατηγορηθεί και γι’ αυτήν την πολυσυλλεκτικότητα. Τάχα ότι δεν είναι ανεξάρτητη επιστήμη (πάλι μπροστά μας οι ορισμομανείς!), αλλά ένα πρόχειρο συμμάζωμα ετερόκλητων συμβουλών. Πράγματι, η ΣΝ είναι και αυτογνωσία, και αγάπη, και ενσυναίσθηση, και προσωπικότητα, και ένστικτα και πάρα πολλά άλλα. Είναι πάνω απ' όλα ΛΟΓΙΚΗ. Η πρωτοτυπία της είναι ότι με υπάρχοντα και συνάμα απλά υλικά έχτισε ένα πανέμορφο εργαλείο που λειτουργεί και αποδίδει. Μία ακόμη επιτυχία της, είναι ότι αυτό το πανέμορφο εργαλείο, το έβγαλε προς χρήση του κοινού, δεν το κράτησε προς χρήση μόνο στο ανάκλιντρο του Freud.

 Για την ΣΝ ισχύει ο λόγος του Δημοσθένη στον Α΄ Ολυνθιακό. «Προς γαρ το τελευταίον εκβάν έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται». Όταν μάλιστα για το «τελευταίον εκβάν» χρησιμοποιούνται άγια μέσα όπως η αγάπη, η συγχώρηση, η ενσυναίσθηση κλπ, το αποτέλεσμα είναι άγιο και αυτό. Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε και το Ιησουιτικό και επικίνδυνο «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» κατά το οποίο ένας άγιος σκοπός μπορεί να δικαιολογήσει ακόμα και αμαρτωλά μέσα.

Μια άλλη λέξη-καραμέλλα που χρησιμοποιούν οι πολέμιοι της ΣΝ είναι αν η νέα έννοια είναι αυθύπαρκτη

Αυθύπαρκτος είναι αυτός που υπάρχει ή μπορεί να υπάρξει μόνος του χωρίς την συνδρομή άλλων. ΣΥΝΩΝΥΜΑ: αυτοτελής, αυθυπόστατος, αυτόνομος, ανεξάρτητος.

Ερωτούμε: ποια νέα ανακάλυψη σήμερα είναι εντελώς αυθύπαρκτη; Οι αυθύπαρκτες ανακαλύψεις έχουν τελειώσει εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Σήμερα ακόμη και μια νέα οπτική γωνία του γνωστού μισογεμάτου-μισοάδειου ποτηριού αποτελεί όχι μόνο είδηση αλλά και ανακάλυψη.

Καιρός είναι οι επιστήμονες να σκύψουν και να αναλύσουν την επιτυχία της ΣΝ γενικότερα και όχι να την κατηγορούν ότι είναι ακόμα επιστημονικώς «χύμα». Οι ευφυείς αναλύουν, ποτέ δεν κατηγορούν. Για την επιτυχία αυτή η ΣΝ θέλει βοήθεια από τους επιστήμονες και ανάπτυξη, όχι κατάκριση. Επίσης χρειάζονται ευρείες και μακροχρόνιες στατιστικές μελέτες εφαρμογής Συναισθηματικής εκπαίδευσης σε υπάρχουσες δομές (επιχειρήσεις, παιδεία, δικαιοσύνη κλπ) για να φανεί καθαρά και αδιαμφησβήτητα πλέον η αποτελεσματικότητά της. Αυτές κοστίζουν και δεν μπορούν να γίνουν ούτε στα πλαίσια μιας Διπλωματικής εργασίας ή Διδακτορικού ούτε καν στα πλαίσια μιας μικρής η μεσαίας επιχείρησης. Μόνο μεγάλες επιχειρήσεις και κυβερνήσεις μπορούν να αναλάβουν τέτοια κόστη. 

Για την δυνατότητα μεταβολής της προσωπικότητας έχουμε να παρατηρήσουμε κάτι ακόμα.

Εκτός της λογικής και της στατιστικής που χρησιμοποιείται ως όπλο για την συναισθηματική εκπαίδευση, υπάρχει και ένας δεύτερος τρόπος άμεσης και ριζικής μεταβολής της προσωπικότητας:

μέσω της πίστης.

Πράγματι. Πρώην κακοποιοί που κάποια στιγμή προσηλυτίσθηκαν σε κάποια θρησκεία, άλλαξαν ριζικά την προσωπικότητά τους μέχρις αγιοσύνης (π.χ. πολλοί μοναχοί).

«Ει δύνασαι πιστεύσαι, πάντα δυνατά τω πιστεύοντι» Μαρκ Θ23.

Μτφ: «Όλα είναι δυνατά αν πιστεύσεις».

Και αντιστρόφως πολλά άκακα «πρόβατα» που προσχώρησαν σε άλλες θρησκείες, έγιναν στυγνοί εκτελεστές και δήμιοι.

Σε όλες τις περιπτώσεις η αιτία είναι η αλήθεια. Στην ΣΝ υπάρχει η επιστημονική αλήθεια που πείθει, και στην Θρησκεία η αλήθεια εξ αποκάλυψης. Είναι κι’ αυτός ένας λόγος που αποκάλεσα την ΣΝ  σαν Επιστημονική «Θρησκεία» κάνοντας το απαραίτητο λογοπαίγνιο!.

Αναφορές:

Ο Κώστας Καρυπίδης τα λέει πολύ δροσερά στο παρακάτω βίντεο

 Brian Little Cambridge research professor Brian Little analyzes and redefines the threads of our personalities -- and suggests ways we can transform ourselves.

 

- Μ. Πλατσίδου Συν. Νοημοσύνη: Σύγχρονες προσεγγίσεις μιας παλιάς έννοιας. (2004)
Πηγή


- Μ. Πλατσίδου Η Συναισθηματική Νοημοσύνη. (2010)Εκδ Gutenberg


- Πρακτικά 9ου Συνεδρίου Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου (2006) Λ. Νεοφύτου & Μ. Κουτσελίνη «ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ»

Πηγή


- Καραδήμας Θεόδωρος & Παναγιώτα. «Η συναισθηματική νοημοσύνη ως αυθύπαρκτη έννοια και η χρησιμότητά της για τον σύγχρονο άνθρωπο και τις επιχειρήσεις» e-Journal of Science & Technology (e-JST) 2014

Πηγή


- Μαλάμα Εκατομμάτη «Η συναισθηματική νοημοσύνη
στην εκπαίδευση ενηλίκων» Μεταπτυχιακή Εργασία

Πηγή

- Έρση Περβολαράκη «Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των φοιτητών μέσα από την παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων: Αλήθεια ή Μύθος;» 2012 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ)

Πηγή


- Μορφάκη Χριστίνα «Έρευνα αλληλεπίδρασης παραγόντων ΣΝ και προσωπικότητας» 2011 Διπλωματική εργασία στην κατωτέρω ηλεκτρονική διεύθυνση τον Νοέμβριο του 2016.

Πηγή


Πέραν των ανωτέρω μια αναζήτηση στο ιντερνέτ με λέξεις κλειδιά «συναισθηματική νοημοσύνη προσωπικότητα» θα φέρει πλούτο πληροφοριών πάνω σ’ αυτήν την διαμάχη, ιδιαίτερα αν αυτό γίνει στην Αγγλική γλώσσα και σε επιστημονικές αναρτήσεις.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
X

Right Click

No right click